Жомарт Орман денсаулық, медицина және докторантура жайлы

Жомарт Орман денсаулық, медицина және докторантура жайлы

Сұхбатта Жомарт Орман Австралиядағы докторантура және медицина жайлы баяндап береді

МЕН ЖОМАРТ ОРМАНМЫН

Менің атым Жомарт Орман, қазіргі кезде Австралияның Мельбурн қаласындағы Монаш университетінде медицина саласында докторлық зерттеулер жүргізіп жатырмын. 2009 жылы Қазақ ұлттық медициналық университетін бітіріп, дәрігер болдым. 2012 жылы Германияның Гейдельберг университетінде денсаулық сақтау ғылымдарының магистр дәрежесін алдым. Мен әртүрлі мәселелермен айналыстым. Денсаулық сақтаудың және тұрақты даму мақсаттары бар мемлекеттік бағдарламасы жобаларын іске асырдым, сонымен қатар хирургия мен денсаулықты нығайту жұмыстарымен айналыстым.

ДӘРІГЕРЛЕР ӘУЛЕТІ

Менің дәрігер болуыма бірнеше факторлар әсер етті. Мен бала кезімде жануарларды қатты жақсы көретінмін. Үйде әртүрлі жануарларды ұстадым. Менде иттер, көгершіндер, тоты құстар, қояндар болды. Тіпті жабайы жануарларды: гоферді және жабайы көгершіндерді қолға үйрете алдым (күлді). Мен олардың қалай және немен қоректенетінін зерттедім, жануарлардың қалай көбейетіні және күшіктердің қалай өсетіні қызықты болды. Уақыт өте келе мен олардың ішкі мүшелерін зерттей бастадым. Мысалы, тірі құстың жүрегі қалай соғатынын көру өте қызықты болды. Биология менің сүйікті пәндердің бірі болды. Менің қызығушылығым адам ағзасына ауысты. Мектеп оқушысы ретінде мен медициналық академиядағы анатомиялық үйірмелерге қатыстым. Екінші фактор - менің ата-анам дәрігерлер болған. Біздің бүкіл әулетіміз медициналық қызметкерлерден тұрады: хирургтар, педиатрлар, санитарлық және әскери дәрігерлер. Біздің әулетте бірнеше профессорлар, ғылым докторлар мен кандидаттар, магистрлер бар. Үйдегі медициналық кітаптар және отбасылық отырыстардағы медицина туралы әңгімелер медицинаға деген қызығушылықты арттырды. Мектепке бармай тұрып мен хирург боламын деп шештім.



ҒЫЛЫМ ӘЛЕМДІ ҚҰТҚАРАДЫ

Ғылым - қоғамның ілгерілеуінің негізі. Ғылым сұрақтарға жауап береді, шешім қабылдауға дәлелдер табады. Сондай-ақ, ғылым орасан зор ресурстарды үнемдей алады. Өкінішке орай, Қазақстанда қабылданған көптеген шешімдер ғылыми дәлелдерге негізделмеген. Бұл анық. Олар «сарапшылардың» пікірлеріне негізделген. Екеуінің бірін қазір «эксперттер» деп атаймыз. Мәселен, жақында бір аймақ робот-хирургты сатып алды, оған бір миллиардтан астам теңге жұмсаған. Елде туберкулезден немесе инсульттан болатын өлім басқа елдермен салыстырғанда бірнеше есе көп екенін ескере отырып, мұндай шешімдердің ғылыми дәлелдерге негізделгеніне сенімді емеспін.
Докторлық зерттеулер шеңберінде мен инсультпен ауыратын науқастарға арналған ауруларды басқару бағдарламалары қаншалықты тиімді болатындығын зерттеймін. Докторантурада оқудың негізгі мақсаты - талдамалық және зерттеушілік дағдыларды дамыту: өз бетінше ауқымды зерттеулер жүргізе білу, ғылыми ынтымақтастық құру. Неліктен шетелде? Себебі Батыс елдерінің ғылыми әлеуетін Қазақстанмен салыстыруға келмейді. ЮНЕСКО мәліметтері бойынша, Орталық Азия, өкінішке орай, ғылымды дамытуда бүкіл әлемнен артта қалып отыр. Біздің аймақ Оңтүстік Азия мен Африка сияқты әлемнің ең кедей аймақтарынан да артта қалды.

НЕЛІКТЕН АВСТРАЛИЯ?

Біріншіден, Австралияда ғылым мен білім жақсы дамыған. ВВП-ның ғылыми-зерттеу жұмыстарына жұмсалатын шығындар Австралияда Ұлыбритания мен Канадаға қарағанда жоғары. Жан басына шаққандағы шетелдік студенттердің саны бойынша, егер мен қателеспесем, Австралия әлемде бірінші орында, бұл австралиялық білімнің тартымдылығын көрсетеді. Екіншіден, Мельбурндағы Монаш университетіндегі ғылыми жоба мен профессордың әлеуеті маған ұнады. Үшіншіден, мен қаланы таңдау барысында, Мельбурн әлемдегі өмір сүруге ең қолайлы қала ретінде 7 жыл бойы болып есептелетінін білдім. Өмір сүруге ыңғайлы қалада тұру ғылыми-зерттеу жұмыстарын ілгерілетуге көмектеседі деп ойладым. Сонымен қатар, менде штаттар мен Еуропада өмір сүру тәжірибесі болды, басқа континентті көру қызықты болды. Сонымен, Австралия Қазақстанға біршама ұқсас: орасан зор аумақ, халқы аз, көптеген табиғи ресурстар, әртүрлі этностар.

АВСТРАЛИЯДАҒЫ ДОКТОРАНТУРА

Австралияда докторантураға түсу Ұлыбританиямен бірдей: үміткер алдымен университетті, академиялық кеңесшіні және зерттеу тақырыбын таңдайды. Егер ғылыми жетекші үміткердің ғылыми жобаны аяқтай алатынына сенімді болса, үміткерге барлық қажетті құжаттарды университетке тапсыруға мүмкіндік беріледі. Қабылданғаннан кейін докторант негізгі курстардың минималды санын алады және ғылыми-зерттеу жұмысын бастайды. Докторант жыл сайын өз жұмысын тәуелсіз сарапшылардың алдында қорғайды, яғни өзінің жетістіктерін публикация мен презентация түрінде көрсетеді. Оқу аяқталған кезде докторант диссертацияны ұсынады және тәуелсіз комиссияның шешімін күтеді. Американың Құрама Штаттарында докторантураға түсу үшін талапкер университетті таңдап, қажетті құжаттарды тапсырады. Қабылданғаннан кейін, алғашқы екі жыл ішінде докторант пәндерді оқиды, емтихандар тапсырады, содан кейін ғылыми жетекшісін таңдайды және ғылыми-зерттеу жұмысын бастайды. Егер ол емтихандардан өте алмаса, оған магистр дәрежесі беріледі.
«Болашақ» бағдарламасының арқасында менің елім маған біліктілігімді екінші рет арттыруға мүмкіндік беріп отыр. Егер сіз барлық талаптарға сай болсаңыз, университетке түсу қиын емес. Австралиялық университеттер тіпті өздерінің стипендияларын береді. Бірақ бұл үшін импакт-факторы жоғары журналдарда бірнеше публикациялар болуы керек.

АВСТРАЛИЯНЫҢ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖҮЙЕСІ

Австралияда денсаулық сақтау жүйесі Medicare деп аталады және ол маңызды медициналық қызметтерді және дәрі-дәрмектеді қамтиды. Жүйе шығындардың үлкен үлесін жабады, бірақ пациенттен ай сайын қосымша ақы төлеуді талап етеді. Егер пациенттің денсаулығына байланысты проблемалар болса, онда ол жалпы тәжірибе дәрігеріне барады. Сіз арнайы маманға бірден кіре алмайсыз. Сақтандыру отбасылық дәрігердің кеңесін толығымен қамтуы мүмкін, бірақ пациент дәрі-дәрмектерге, арнайы маманның консультацияларына, диагностикалық тесттерге өз қалтасынан ақша төлейді. Жедел жәрдем, стоматологиялық қызметтер немесе мысалы, физиотерапия үшін бөлек сақтандыру сатып алынады. Халықтың осал топтары мемлекетпен қамтылған, ал ауқатты адамдардың жеке емханаларды таңдауға мүмкіндік беретін жеке сақтандырулары болады. Үкімет пен аумақтың немесе мемлекеттің өкілеттіктері нақты бөлінген. Дәрігерлер медициналық қателіктерден сақтандырылған және қоғамдағы ең жоғары табысы бар топ болып табылады. Қалалардағы арнайы мамандардың табысы мемлекет басшысына қарағанда жоғары, ал отбасылық дәрігерлердің табысы үкімет министрлеріне қарағанда жоғары. Бұл Австралияның денсаулық сақтау жүйесіндегі барлық айырмашылықтары болып табылады. .

АВСТРАЛИЯНЫҢ КОРОНАВИРУСҚА ДЕГЕН ЖАУАБЫ

Егер ковидтен инфекция мен өлім жағдайларын салыстыратын болсақ, онда Австралия ковид эпидемиясын сәттілікпен женген елдердің бірі болып табылады. Әрине, жағдай әр штатта әр түрлі. Бірақ кең ауқымды ақысыз тестілеу, контактілерді іздеу, оқшаулау, халықтың коменданттық сағатқа дейін қозғалысын шектеу және мемлекеттен төлемдер оң нәтиже берді. Австралия тұрғындарының бестен бір бөлігі тұратын Мельбурнде әлемдегі ең ұзақ және қатал карантиндер болды. 4 себеп бойынша ғана үйден шығуға рұқсат берілді, ал карантиннің өзі 111 күнге созылды. Қазір жағдай бақылауда. Шектеулер біртіндеп алынып тасталуда.

АВСТРАЛИЯНЫҢ ҰЗАҚ ӨМІР СҮРУ ҚҰПИЯСЫ

Тамақтану және физикалық белсенділік халықтың хабардар болуына байланысты. Ал бұл өз кезегінде білім сапасы мен әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты. Кез-келген адам Австралияда білім ала алады, университетте оқуға несие беріледі. Докторантура азаматтар үшін ақысыз. Австралиядағы минималды жалақы Швейцария мен Люксембургтен кейінгі әлемдегі ең жоғары жалақы болып табылады. Сондай-ақ, темекінің бір қорап құны әлемдегі ең жоғары болып табылады. Жаяу жүруге болатын саябақтар, скверлер және ойын алаңдары да жетклікті. Үйде, сондай-ақ метро станциялары мен жағажайларда ағын суды ішуге болады. Ауаның сапасына келетін болсақ, егер Австралияда жылу электр станциялары қаладан кем дегенде 100 км қашықтықта орналасқан болса, онда Қазақстанда қалалар шегінде қойған. Денсаулық сақтау жүйесіне келетін болсақ, егер Қазақстанда халықтың қалта шығындары денсаулық сақтауға жұмсалатын шығындардың шамамен 36% -ын құраса, Австралияда бұл көрсеткіш екі есе аз. Біздің ел, Австралия сияқты, өте бай. Дамудың басты кедергісі - сыбайлас жемқорлықтың жоғары деңгейі. Сыбайлас жемқорлық рейтингі бойынша Қазақстан Замбия мен Моңғолиядан артта қалды. Егер Қазақстан сыбайлас жемқорлықты жеңсе, онда өмір сүру ұзақтығы ғана емес, сонымен бірге салауатты өмір сүру ұзақтығы да артадыб қазіргі уақытта біздің елде ер адамдардың өмір ұзақтығы 54 жасты құрайды. Мен Денсаулық сақтау министрлігінде жұмыс істеген кезде денсаулық сақтау министрлігі өмірдің ілгерілеуіне жауап беретін, бұл жауапкершілікті қате бөлу. Өмір сүру ұзақтығы - бұл үкіметтің бір мемлекеттік мекемесінің емес, бүкіл мемлекеттің қызметінің нәтижесі.

ДЕНСАУЛЫҚТЫ САҚТАУ ЗОР ЕҢБЕКТІ ҚАЖЕТ ЕТЕДІ

Бұл мәселеде ең қиын нәрсе - барлығына кеңінен танымал салауатты өмір салтын ұстану. Денсаулық сақтаудың маңызды факторы - психикалық / рухани денсаулық, көтеріңкі көңіл-күйде болуға тырысу, күйзелісті басқаруды үйрену, отбасы мен қоғамға пайдалы сезіну. Кейбіреулер медитациядан, ал басқалары діннен жұбаныш табады. Мен денсаулықты сақтаудың негізгі компоненттері жайлы айтып берейін.
Біріншіден, сіз жеткілікті ұйықтап, бір уақытта оянуыңыз керек. Яғни күн батқаннан кейін ұйықтап, күн шыққаннан кейін оянған дұрыс. Толық қараңғылықта ұйықтап, жағымды әуенмен оянған жөн.
Екіншіден, тамақтанар алдында суды жеткілікті мөлшерде және жапырақтардан тұратын шай ішіңіз. Күніне бір шыны кофеден және жарты стақан табиғи шырыннан артық ішпеңіз.
Үшіншіден, үнемі қозғалыңыз. Егер сіздің жұмысыңыз офиста болса, біраз тұрып жұмыс істеуге тырысыңыз. Аптасына екі рет жаттығулармен айналысыңыз. Өзіңізге ұнайтын нәрсемен айналысыңыз: футбол, теннис, аэробика немесе би. Сізге спортзалға қыдырып, тер төгудің қажеті жоқ. Ыдыс-аяқ жуу, үйді жинау сияқты кішігірім қозғалыстар марафонға қарағанда жақсы. Мен Ironman немесе ММА-нан аулақ болуға кеңес беремін.
Төртіншіден, қантты (тәттілерді), кондитерлік өнімдерді (транс-майларды) жемеңіз және фастфудты төрт-алты айына бір рет шектеңіз. Орнына табиғи бал, қара шоколад жеген жөн болар: какао пайызы неғұрлым көп болса, соғұрлым жақсы болады. Тұзды шектеңіз.
Бесіншіден, сіз жаңғақтарды, жемістер мен көкөністерді күн сайын жеуіңіз керек. Оның үстіне дәнді және бұршақ дақылдары да пайдалы. Бірақ ең пайдалысы - жидектер: құлпынай, таңқурай, бүлдірген және т.б.
Алтыншыдан, әртүрлі ет және сүт өнімдерін жеу керек. Көптеген адамдар қызыл етті жемеуге кеңес береді, бірақ еттің құрамында ғана бар амин қышқылдардың түрлері бар екенін ұмытпауымыз керек. Сізге жоғары өңделген етті, яғни колбаса мен сосискиді жемеген жөн. Бүгін күркетауықты, ертең балықты, одан арғы күні тауықты жеп алмастырып тұру керек, ал демалыс күндері сиыр етін пісіруге болады, бірақ майдың мөлшері 10% -дан аспауы керек.
Жетіншіден, сіз әрқашан ақыл-оймен жұмыс жасауыңыз керек, мақалалар жазыңыз, кітап оқыңыз, тіл үйреніңіз немесе музыкалық аспапта ойнаңыз.
Сегізінші, апта сайын қауіпсіз жыныстық қатынасқа түсіңіз.
Тоғызыншыдан, мүмкіндігінше ашық ауада болуға тырысыңыз, таза ауамен дем алыңыз. Ең оңтайлы орындар қарбалас жолдардан алыс, саябақта, әрине, теңізге жақын немесе таулы жерлерде.
Сонымен қатар, жылына бір рет медициналық тексеруден өту керек. Кем дегенде ЭКГ, кеуде қуысының рентгенографиясы, құрсақ қуысы мүшелерінің ультрадыбыстық зерттеуі, жалпы қан мен зәр анализі, барлық гормондармен, макро және микроэлементтермен, биохимиялық анализ, зәрдің инфекциясы бойынша анализ, көздің көруін, қан қысымды тексеруге болады. Асқазан-ішек жолын эндоскоппен тексеріп, 3-5 жыл сайын бастың МРТ жасаңыз.
Сіз жасаған барлық нәрсе сізге қанағат пен рахат әкелуі керек. Егер сіз кола немесе шарап ішкіңіз келсе, өзіңізді азаптамаңыз, бірақ айына 2 реттен артық емес. Сіз жейтін тағамның кем дегенде 95% -ы пайдалы және табиғи болуы керек екенін ұмытпаңыз.

Сау болыңыз және Австралияға оқуға келіңіз!

Текст орыс тілінен аударылған

Чтобы комментировать, зарегистрируйтесь или авторизуйтесь